Đây là những kỹ xảo dịch vô cùng quan trọng và cần thiết đối với những ai muốn trở thành một biên phiên dịch chuyên nghiệp!
1. Dịch thêm và dịch bớt (增译&减译)
- Dịch thêm là thêm vào một số từ vựng hoặc câu vào trong bản dịch, nhằm giúp bản dịch truyền đạt đúng thông tin ý nghĩa của văn bản gốc, hoặc giúp cho bản dịch phù hợp với phong cách, thói quen diễn đạt của ngôn ngữ đích.
- Dịch bớt là trong bản dịch bỏ bớt đi một số từ vựng không cần thiết của bản gốc, sao cho mặc dù bản dịch không có những từ ngữ này nhưng vẫn truyền tải được nguyên văn thông tin ý nghĩa của bản gốc. Ngoài ra, đối với những từ ngữ không phù hợp với lối diễn đạt của ngôn ngữ đích, thì chúng ta cũng có thể áp dụng dịch bớt.
- Đây là hai kỹ xảo được sử dụng rất nhiều trong biên phiên dịch, bởi nó sẽ tạo ra sự tự nhiên trong ngôn ngữ. Tuy nhiên, người dịch cần phải vận dụng hợp lý, phù hợp nội dung và văn phong diễn đạt, tránh lạm dụng quá nhiều thì sẽ gây thừa thiếu thông tin, dùng từ không chính xác, thậm chí dịch sai, trở thành “dịch diệt” , khiến người đọc/nghe hiểu sai ý.
- Bởi vậy, cần phải đảm bảo những tiêu chí sau:
- Đảm bảo nội dung bản dịch chuẩn xác, trùng khớp với bản gốc
- Đảm bảo câu dịch đúng cấu trúc ngữ pháp
- Phù hợp phong cách biểu đạt của ngôn ngữ đích
- Diễn đạt trôi chảy tự nhiên
Ví dụ dịch thêm 1:
原文: Theo Tổng cục Thống kê, tháng 11 năm 2020, Việt Nam đã tiếp đón 9 triệu 4 nghìn lượt khách du lịch quốc tế, tăng 25,4% so với cùng kỳ năm ngoái.
译文: 据 越南 统计总局 最新发布的统计数据, 2020年11月，越南接待国际游客量达900.4万人次，同比增长25.4%。
Mặc dù bản gốc chỉ đưa ra “Theo Tổng cục Thống kê”, nhưng trong bản dịch này, mình đã dịch thêm 2 cụm từ “越南” và “最新发布的统计数据” nhằm truyền tải rõ hơn thông tin ở bản gốc, nhấn mạnh nguồn dẫn và tính chính xác của số liệu trong bài.
Ngoài dịch thêm, mình còn dùng kỹ xảo dịch trực và dịch đảo trong ví dụ này.
Ví dụ dịch thêm 2:
原文: 乙方签收货物后3日内，乙方认为产品有质量问题，应当书面向甲方提出，逾期提出异议，则视为甲方提供的产品符合双方的约定
译文: Trong vòng 03 ngày sau khi bên B ký nhận hàng, Nếu như bên B nhận thấy chất lượng sản phẩm có vấn đề, thì nên khiếu nại với bên A bằng văn bản. Nếu quá hạn mới đưa ra khiếu nại, thì xem như hàng hóa bên A cung cấp phù hợp với hợp đồng 2 bên đã ký kết.
Ở bản dịch, mình đã bổ sung thêm vào các cụm từ sau: “nếu như….thì…”, “nếu”, “đã ký kết” nhằm làm rõ ý của văn bản gốc và diễn đạt tự nhiên hơn.
Ví dụ dịch bớt 1:
原文: Nếu bạn đi thì tôi đi.
译文: 你去我就去。.
Trong ví dụ này, mình đã không dịch từ “nếu” trong bản gốc, bởi vì mặc dù dịch bớt từ “nếu” ý nghĩa của câu dịch vẫn rất rõ ràng và logic. Đây là cách dịch bỏ bớt liên từ được áp dụng trong dịch khẩu ngữ giao tiếp, chỉ cần chúng ta đảm bào được sự logic giữa các vế câu là được.
Ví dụ dịch bớt 2:
原文: 乙方按约定期限付款给甲方，如不按时支付货款给甲方的，甲方有权停止供货。直到乙方付清货款后甲方可正常供货。
译文: Bên B thanh toán đúng hạn hợp đồng cho bên A, nếu không thanh toán đúng hạn, bên A có quyền dừng cung cấp hàng. Bên A có thể cung cấp hàng hóa bình thường cho đến khi bên B thanh toán hết tiền hàng.
Tuy bản gốc có cụm từ “如不按时支付货款给甲方的”, nhưng mình chỉ dịch là “nếu không thanh toán đúng hạn” , bỏ bớt cụm “给甲方的”, nhưng ý nghĩa câu dịch vẫn được bảo toàn nguyên vẹn, ngắn gọn súc tích và logic với nhau.
2. Dịch xuôi và dịch ngược （正译&反译法）
- Khi sử dụng kỹ xảo dịch xuôi, bản dịch sẽ có phương thức biểu đạt, thứ tự từ vựng, kết cấu và thành phần câu tương tự như bản gốc, tuy nhiên ở đây không bao gồm cách dịch từng từ đối ứng.
Mặc dù tiếng Việt và tiếng Trung đều có mẫu câu cơ bản là “Chủ ngữ + động từ + tân ngữ” nhưng do vị trí của định ngữ trong 2 ngôn ngữ khác nhau, nên sẽ mang lại một số khó khăn khi áp dụng dịch xuôi, người dịch phải đặc biệt chú ý điều này.
- Kỹ xảo dịch ngược thì phương thức biểu đạt, thứ tự từ vựng, kết cấu và thành phần câu trong bản dịch sẽ ngược lại với bản gốc.
Tuy nhiên, đối với dịch Việt Trung, dịch ngược càng phù hợp với tư duy và phương thức biểu đạt của tiếng Trung hơn. Với kỹ xảo chuyển đổi các thứ tự thành phần câu như dịch ngược sẽ đòi hỏi bạn phải có tính linh hoạt cao và nắm chắc kiến thức ngữ pháp. Nếu không, bản dịch của bạn sẽ không chỉ sai về cách biểu đạt mà còn sai ngữ pháp trầm trọng.
Ví dụ 1:
原文: Để giành được thành tích tốt, cô ấy mỗi ngày đều nỗ lực học tập.
译文: 为了取得好成绩，她每天都努力学习。(Dịch xuôi)
她为了取得好成绩，每天都努力学习。( Dịch ngược)
Với kỹ xảo dịch xuôi, người dịch chỉ cần dịch nguyên văn thứ tự thành phần câu trong văn bản gốc. Ngược lại, với kỹ xảo dịch ngược, người dịch đã đảo vị trí của chủ ngữ “她” (cô ấy) lên đầu câu, tuy thứ tự đã thay đổi nhưng vẫn chính xác về mặt nội dung và ngữ pháp, đồng thời nhấn mạnh được chủ thể hành động là “她”.
Ví dụ 2:
原文: Thông qua thí nghiệm khoa học, các nhà khoa học đã khám phá ra nhiều bí ẩn của tự nhiên.
译文: 通过科学实验，科学家们揭开了自然界的许多奥秘。(Dịch xuôi)
科学家们通过科学实验，揭开了自然界的许多奥秘。(Dịch ngược)
Chúng ta thấy rằng trong câu dịch xuôi, người dịch giữ nguyên hoàn toàn thứ tự thành phần câu. Còn trong câu dịch ngược, người dịch đã đưa “科学家们” (các nhà khoa học) là thành phần chủ ngữ lên đầu câu, qua đó nhấn mạnh vào người gây ra động tác.
Ví dụ 3:
原文: Sáng 10/4 (tức mùng 10/3 âm lịch), tại Lễ dâng hương Giỗ Tổ Hùng Vương 2022, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc cùng các Lãnh đạo Đảng, Nhà nước đã dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng.
译文: 4月10日（农历3月10日）上午， 在2022年雄王节上, 越南主席阮春福和党和国家领 导人 上香纪念洪王。(Dịch xuôi)
4月10日（农历3月10日）上午，越南主席阮春福和党和国家领导人 在2022年雄王节上香纪念洪王。(Dịch ngược)
Trong câu sử dụng kỹ xảo dịch xuôi thì vị trí thành phần câu của bản dịch và bản gốc là như nhau.
Tuy nhiên ở câu sử dụng kỹ xảo dịch ngược, người dịch đã đảo vị trí của trạng ngữ địa điểm “在2022年雄王节上” (tại Lễ dâng hương Giỗ Tổ Hùng Vương 2022 ) sang đứng sau chủ ngữ “越南主席阮春福和党和国家领导人” (Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc cùng các Lãnh đạo Đảng, Nhà nước). Nhờ việc đảo vị trí trong kỹ xảo dịch ngược, giúp câu dịch vừa nhấn mạnh được chủ thể hành động cùng thông tin địa điểm của văn bản gốc, vừa đảm bảo sự đầy đủ về nội dung và chính xác về ngữ pháp.
Ví dụ 4:
原文: Hội nghị lần thứ 14 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XII họp từ ngày 14/12/2020 đến ngày 18/12/2020 tại Thủ đô Hà Nội.
译文: 越南共产党第十二届中央委员会第十四次全体会议 从2020年12月14日至18日 在首都河内 隆重开幕。(Dịch xuôi)
从2020年12月14日至18日，越南共产党第十二届中央委员会第十四次全体会议 在首都河内 隆重开幕。(Dịch ngược)
Bản dịch xuôi có cấu trúc cơ bản: Chủ ngữ + trạng ngữ thời gian + trạng ngữ địa điểm + động từ tương đối trùng khớp với kết cấu bản gốc.
Bản dịch ngược có cấu trúc cơ bản: Trạng ngữ thời gian + chủ ngữ + trạng ngữ địa điểm + động từ. Người dịch đã đảo vị trí của thời gian “从2020年12月14日至18日” (từ ngày 14/12/2020 đến ngày 18/12/2020) lên làm trạng ngữ đầu câu. Với kỹ xảo này, thông tin về thời gian sẽ trở nên rõ ràng hơn, bản thân người dịch khi dịch câu cũng sẽ dễ dàng hơn bởi phần trạng ngữ đã được tách thành vế riêng, thứ tự các thành phần câu không còn phức tạp.
Trên đây là những kiến thức lý luận dịch chuyên ngành và các ví dụ điển hình mà mình đã nghiên cứu trong nhiều năm. Hy vọng bài viết sẽ chia sẻ đến bạn những kiến thức hữu ích về biên phiên dịch tiếng Trung chuyên nghiệp. Chúc các bạn học tập thật tốt!
Tài liệu tham khảo:
1.“Giáo trình kỹ thuật dịch chuyên ngành” của tác giả Vũ Thanh Xuân
2.《.短句翻译中的正译与反译技巧》của tác giả 邵婷，王秀峰
3. 《直译与意译 – 百度文库》
4. https://haokan.baidu.com/v?pd=wisenatural&vid=9426418253845147021
5. http://www.xuexila.com/xuexiff/english/c832341.html
《翻译的十大技巧》
6.https://www.oktranslation.com/news/twininfo50085.html
《常用翻译技巧之：正译法和反译法》
7.https://baijiahao.baidu.com/s?id=1653036700183474057&wfr=spider&for=pc
《翻译技巧之正说反译和反说正译法》
Xem thêm |
KHÓA HỌC BIÊN PHIÊN DỊCH TIẾNG TRUNG
CÁC TRANG WEB BÁO HỖ TRỢ ÔN LUYỆN BIÊN DỊCH (DỊCH VIẾT)
BÍ QUYẾT LÀM PHẦN VIẾT ĐẠT ĐIỂM CAO TRONG BÀI THI HSK5
TUYỆT CHIÊU LÀM ĐÚNG PHẦN SẮP XẾP CÂU BÀI THI HSK5
